सुरक्षा आणि भूगर्भ: ताज्या घडामोडी

पाकिस्तानातील भूकंपांमागे अणुचाचण्या आहेत का? राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्राचा खुलासा

अलीकडेच पाकिस्तानमध्ये एकापाठोपाठ भूकंपांचे धक्के जाणवले, ज्यामुळे काही लोकांच्या मनात यामागे अणुचाचण्या असल्याची शंका निर्माण झाली. मात्र, भारताच्या राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्राने (National Centre for Seismology – NCS) या शक्यतांना फेटाळले आहे.

राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्राचा खुलासा:

एनसीएस आणि भूगर्भशास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की हे भूकंप नैसर्गिक भूगर्भीय हालचालींमुळे झाले असण्याची शक्यता आहे, अणुचाचण्यांमुळे नाही. त्यांची काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• नैसर्गिक भूभागीय पट्ट्या: या भूकंपांचे केंद्रस्थान ‘मुख्य मध्यवर्ती भेगा’ (Main Central Thrust) यांसारख्या प्रमुख भूगर्भीय पट्ट्यांजवळ होते. या पट्ट्यांमध्ये भारतीय आणि युरेशियन टेक्टोनिक प्लेट्सच्या सततच्या दबावामुळे भूकंप होण्याची शक्यता असते. पाकिस्तान या दोन प्लेट्सच्या सीमेवर असल्याने हा प्रदेश भूकंपासाठी संवेदनशील आहे.  
• भूकंपाच्या नोंदीतील फरक: नैसर्गिक भूकंप आणि अणुस्फोट यामुळे भूकंपाच्या नोंदींमध्ये (Seismograph) वेगळे नमुने दिसतात. नैसर्गिक भूकंपाच्या नोंदीत साधारणपणे दोन टप्पे असतात, तर अणुस्फोटामुळे जमिनीच्या कंपनामुळे एक वेगळा आणि अतिरिक्त टप्पा दिसतो. भूकंपशास्त्रज्ञांनी सांगितले आहे की पाकिस्तानातील भूकंपांच्या नोंदींमध्ये अणुस्फोटाची वैशिष्ट्ये आढळलेली नाहीत.  
• वेगवेगळी स्थाने: अलीकडील भूकंपांचे केंद्रस्थान पाकिस्तानच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये होते. अणुचाचणीची ठिकाणे इतक्या विविध ठिकाणी असणे शक्य नाही.

सारांश, राष्ट्रीय भूकंपशास्त्र केंद्र आणि अनुभवी भूकंपशास्त्रज्ञांनी पाकिस्तानातील भूकंपांचा संबंध अणुचाचण्यांशी जोडणारी शक्यता नाकारली आहे. या भूकंपांचे कारण टेक्टोनिक प्लेट्सच्या सीमेवर पाकिस्तानचे स्थान असल्यामुळे तेथील नैसर्गिक भूगर्भीय हालचाल आहे, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.

खरंच, पाकिस्तान भूकंपप्रवण क्षेत्रात आहे आणि यापूर्वीही तेथे भूकंप झालेले आहेत. उदाहरणार्थ, सोमवार, १२ मे २०२५ रोजी पाकिस्तानात ४.६ तीव्रतेचा भूकंप झाला होता. याआधी १० मे २०२५ रोजी ४.७ आणि ४.० तीव्रतेचे दोन भूकंप झाले होते. या भूकंपांच्या मालिकेनंतर सोशल मीडियावर तुम्ही उल्लेख करत असलेली चर्चा सुरू झाली होती. तथापि, तज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की हे नैसर्गिकरित्या घडलेले भूकंप असण्याची दाट शक्यता आहे.