बंधुता, समता आणि परस्पर सन्मान या मूल्यांवर उभा राहिलेला समाजच समरसतेचा खरा समाज: शामप्रसादजी

पंढरपूर प्रतिनिधी, १६ जून २०२६ मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

पंढरपूर: “समरसतेची संकल्पना आपल्या संतपरंपरेत अत्यंत सूक्ष्म आणि व्यापक अर्थाने व्यक्त झालेली दिसते. विशेषतः संत ज्ञानेश्वर यांच्या अभंगवाङ्मयात समरसतेचे तत्त्व जीवनमूल्य म्हणून अधोरेखित झाले आहे. त्यांनी समाजाला बाह्य भेदांच्या पलीकडे जाऊन माणुसकीच्या अधिष्ठानावर एकत्र येण्याचा अजरामर संदेश दिला. पाण्यात साखर टाकली की ती विरघळून जाते आणि तिचे स्वतंत्र अस्तित्व डोळ्यांना दिसत नाही; त्याचप्रमाणे समाजातील भेदभावाचे स्वरूप अनेकदा अदृश्य असते. तो उघडपणे दिसत नसला, तरी मानवी विचारांत, वर्तनात, संधींच्या वाटपात आणि सामाजिक व्यवहारांत त्याचे अस्तित्व जाणवत राहते. म्हणून केवळ उघडपणे भेदभाव दिसत नाही, म्हणजे तो संपला असे मानणे चुकीचे ठरेल. खऱ्या अर्थाने समरस समाज घडवायचा असेल, तर जातीपातींच्या सर्व कृत्रिम भिंतींचे तात्काळ उच्चाटन झाले पाहिजे,” असे प्रतिपादन अखिल भारतीय समरसता गती विधीचे संयोजक आदरणीय शामप्रसादजी यांनी केले.

अखिल भारतीय प्रवासाच्या निमित्ताने पंढरपूर येथे आलेले शामप्रसादजी यांच्या प्रमुख उपस्थितीत येथे एका विशेष समरसता बैठकीचे आयोजन करण्यात आले होते. या बैठकीत उपस्थितांना मार्गदर्शन करताना ते बोलत होते.

या महत्त्वपूर्ण बैठकीला राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ आणि समरसता गती विधीचे अनेक प्रमुख पदाधिकारी उपस्थित होते. यामध्ये प्रामुख्याने मुकुंद आफळे (संयोजक, पश्चिम महाराष्ट्र प्रांत), विलास लांडगे (सहसंयोजक, पश्चिम महाराष्ट्र प्रांत), प्रतापसिंह टकले (कार्यवाह, पंढरपूर जिल्हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ), जगदीश बाबर (संयोजक, पंढरपूर जिल्हा समरसता), डॉ. धनंजय भिसे (प्रांत मंडळ सदस्य), गुरु दोडिया (अतिथी मान्यवर) यांच्यासह अनेक कार्यकर्ते उपस्थित होते.

बैठकीत पुढे बोलताना शामप्रसादजी म्हणाले की, “समाजात जातीच्या आधारावर निर्माण झालेली दरी पूर्णपणे मिटली पाहिजे. प्रत्येक व्यक्तीकडे ‘तो कोणत्या जातीचा आहे?’ या पूर्वग्रहदूषित नजरेने नव्हे, तर ‘तो माझा बांधव आहे’ या पवित्र भावनेने पाहण्याची संस्कृती आपल्यात विकसित झाली पाहिजे. बंधुता, समता आणि परस्पर सन्मान या मूल्यांवर उभा राहिलेला समाजच समरसतेचा खरा समाज ठरतो. एकमेकांच्या सुख-दुःखात सहभागी होणे, परस्परांविषयी आदर बाळगणे, जुने पूर्वग्रह दूर सारणे आणि माणुसकीला सर्वोच्च स्थान देणे, हीच समरसतेची खरी वाट आहे.”

ते पुढे म्हणाले, “समरसता ही केवळ भाषणांतून किंवा लिखाणातून व्यक्त करण्याची संकल्पना नसून, ती दैनंदिन आचरणातून साकार करायची जीवनदृष्टी आहे. म्हणूनच समाजातील प्रत्येक घटकाने, प्रत्येक सुजाण नागरिकाने आणि नव्या पिढीने समरसतेचे बीज आपल्या विचारांत आणि कृतीत रुजविण्यासाठी जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले पाहिजेत. कारण समरस समाजाची निर्मिती ही एका व्यक्तीची नव्हे, तर संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे; आणि माणुसकीच्या गोडव्याने ओथंबलेला समाज हाच देशाच्या खऱ्या प्रगतीचा पाया आहे.”

अखिल भारतीय प्रवासादरम्यान श्री. शामप्रसादजी यांनी पंढरपूर येथील संत गाडगे महाराज व भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या महान कार्याच्या स्मृती जपणाऱ्या ऐतिहासिक वास्तूला अत्यंत आदरपूर्वक भेट दिली.

संत गाडगे महाराजांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक क्रांतीला व कार्याला बळ देण्याच्या उदात्त भावनेतून पंढरपुरात उपलब्ध करून दिलेल्या ऐतिहासिक वसतिगृह व शाळेच्या वास्तूचे त्यांनी बारकाईने व आदरपूर्वक अवलोकन केले. सामाजिक परिवर्तन, दलितांचे शिक्षण आणि वंचितांच्या उन्नतीसाठी उभ्या राहिलेल्या या वास्तू आजही समता आणि मानवसेवेच्या पवित्र विचारांची साक्ष देत दिमाखात उभ्या आहेत, असा कृतज्ञतापूर्वक उल्लेख त्यांनी यावेळी केला.

ऐतिहासिक वास्तूंच्या भेटीनंतर त्यांनी पंढरपूरच्या पावन भूमीत अनादी काळापासून भक्तांचे श्रद्धास्थान असलेल्या श्री विठ्ठल-रुक्मिणी भगवंताचे अत्यंत भावूक वातावरणात दर्शन घेतले.संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत नामदेव, संत चोखामेळा आदी थोर संतांच्या पावन पदस्पर्शाने पुनित झालेल्या या चंद्रभागेच्या तीरावर भक्ती, समता आणि निखळ मानवतेचा प्रत्यक्ष संदेश आपल्याला अनुभवता आल्याचे त्यांनी सांगितले. विठूरायाच्या चरणी नतमस्तक होत त्यांनी मानवकल्याण, समता आणि विश्वबंधुत्वाच्या मूल्यांना मनोमन अभिवादन केले. वारकरी परंपरेतील भक्तीचा ओलावा आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दिलेला सामाजिक न्यायाचा विचार यांचा अंतर्मनात सुरेख संवाद घडवून आणणारा हा अनुभव ठरल्याची भावना त्यांनी व्यक्त केली.

पांडुरंगाच्या कृपाशीर्वादाने आणि संतांच्या महान कार्यप्रेरणेने समृद्ध झालेल्या या पंढरपूर भेटीनंतर श्री. शामप्रसादजी यांचा पुढील प्रवास कार्यकर्त्यांना नवा उत्साह व ऊर्जा देणारा ठरला.