अमरावती: “स्त्री आणि पुरुष यांच्यातील मैत्रीचा पाया विश्वास, आदर, समजूतदारपणा आणि संवादावर आधारित असतो. परंतु, आजही आपल्या समाजात स्त्री-पुरुष मैत्रीकडे संशयाच्या नजरेने पाहिले जाते. ही संकुचित मानसिकता बदलून समाजकार्यात आणि प्रत्यक्ष जीवनात पारदर्शकता, आदर आणि आत्मचिंतनाला महत्त्व दिले पाहिजे,” असे प्रतिपादन सामाजिक कार्यकर्ते प्रफुल्ल मंदा श्रीधर (कुकडे) यांनी एका विशेष लेखाद्वारे व्यक्त केले आहे.

आपल्या समाजात दोन व्यक्ती एकमेकांशी मोकळेपणाने बोलत असतील किंवा अडचणीच्या काळात एकमेकांना आधार देत असतील, तर त्यांच्या नात्याला लगेच प्रेम, आकर्षण किंवा संशयाच्या चौकटीत बसवले जाते. यावर भाष्य करताना प्रफुल्ल कुकडे म्हणतात की, “मुळात मैत्रीला कोणतेही लिंग नसते. एखाद्या महिलेला पुरुष मित्राकडून तर पुरुषाला महिला मैत्रिणीकडून भावनिक आधार आणि योग्य दृष्टिकोन मिळू शकतो. प्रत्येक जवळीक म्हणजे प्रेम किंवा अफेअर नसते.”

अर्थात, काही संबंधांमध्ये विश्वासाचा गैरफायदा घेतला जाऊ शकतो, म्हणूनच कोणत्याही नात्याकडे डोळे झाकून पाहण्याऐवजी वर्तन, पारदर्शकता, परस्पर संमती आणि मर्यादा हे निकष महत्त्वाचे ठरतात. परंतु, काही चुकीच्या अनुभवांवरून प्रत्येक मैत्रीकडे संशयाने पाहणे अन्यायकारक आहे.

समाजकार्याच्या क्षेत्रात विविध वयोगटातील स्त्री-पुरुष एकत्र येऊन काम करतात. बैठका, प्रवास, क्षेत्रभेटी आणि आंदोलने अशा अनेक प्रक्रियांमध्ये परस्पर संवाद अपरिहार्य असतो. अशा वेळी सहकार्याकडे संशयाने पाहिल्यास सामाजिक कामाचीच कोंडी होईल.

काही मंडळी व्यक्तीच्या कामापेक्षा तिच्या वैयक्तिक संबंधांवर चर्चा करून सामाजिक प्रतिमा खराब करण्याचा प्रयत्न करतात. “कामाचे मूल्यमापन कामावरून व्हावे; नात्यांच्या अफवांवरून नव्हे. संशय हा पुरावा नसतो आणि अफवा ही सत्याची जागा घेऊ शकत नाही,” असे त्यांनी ठामपणे नमूद केले.

हा लेख कोणाला लक्ष्य करण्यासाठी नसून आत्मचिंतनासाठी असल्याचे सांगत त्यांनी दोन्ही बाजूंच्या व्यक्तींना काही प्रश्न विचारले आहेत.  आपल्या वागण्यात गैरसमजाला वाव देणारी गोष्ट आहे का? आपण नात्यांच्या मर्यादा आणि पारदर्शकता स्पष्ट ठेवतो का? आपल्याकडे ठोस तथ्य आहे का की आपण ऐकीव अफवांवर विश्वास ठेवतोय? आपल्या शब्दांमुळे एखाद्याची प्रतिष्ठा किंवा काम बाधित होणार नाही ना?

विचारपीठावर स्त्री-पुरुष समानतेची भाषा करणे सोपे असले तरी प्रत्यक्ष जीवनात ती अमलात आणणे ही खरी कसोटी आहे. खरी गरज समाज बदलण्यासोबतच स्वतःच्या नजरेत आणि विचारात परिवर्तन करण्याची आहे, असे आवाहन सामाजिक कार्यकर्ते प्रफुल्ल कुकडे यांनी केले आहे.