‘मनुस्मृती’च्या शब्दाभोवतीच्या राजकारणापेक्षा संविधान समजून घेणे महत्त्वाचे; अमरावतीच्या ॲड. कविता मुल यांचे प्रतिपादन!

अमरावती: “डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी २५ डिसेंबर १९२७ रोजी महाड येथे मनुस्मृतीचे दहन केले. त्या ऐतिहासिक कृतीमागे केवळ एका ग्रंथाचा निषेध नव्हता, तर सामाजिक विषमता, जातिभेद आणि अन्यायकारी व्यवस्थेविरोधातील तीव्र भूमिका होती. बाबासाहेबांनी पुढे भारतीय संविधानाच्या माध्यमातून समता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्यायाचा समतावादी मार्ग देशासमोर ठेवला,” असे प्रतिपादन अमरावतीच्या प्रसिद्ध सामाजिक कार्यकर्त्या ॲड. कविता मुल यांनी आपल्या लेखात केले आहे.

मात्र, महाडच्या घटनेनंतर एवढ्या दशकांनीही मनुस्मृतीचा विचार आजही आपल्या राजकीय आणि सामाजिक चर्चेच्या केंद्रस्थानी का आहे? असा रोखठोक सवाल त्यांनी या लेखातून उपस्थित केला आहे.

मनुस्मृती संपविण्याचे काम केवळ तिच्यावर वारंवार टीका करून होणार नाही. तिच्या विचारांना पर्याय असलेल्या संविधानिक मूल्यांना समाजजीवनात प्रत्यक्षात रुजवणे आवश्यक आहे. बाबासाहेबांनी दिलेल्या संविधानाची पूर्ण ताकदीने अंमलबजावणी करण्यासाठी आणि संविधानिक सामाजिक-राजकीय व्यवस्था उभारण्यासाठी अपेक्षित तेवढे काम झाले आहे का? हा आत्मपरीक्षणाचा प्रश्न आहे.

विशेषतः बहुजन समाजातील नेतृत्वाने केवळ विरोधाच्या राजकारणात अडकून न राहता शिक्षण, संघटन, राजकीय प्रतिनिधित्व, आर्थिक स्वावलंबन आणि संविधानिक हक्क यावर अधिक गांभीर्याने आणि सकारात्मकतेने काम करण्याची गरज आहे.

बहुजन समाजातील मोठ्या वर्गाने मनुस्मृती हा ग्रंथ प्रत्यक्ष कधी पाहिलेला किंवा वाचलेलाही नसेल. त्यामुळे केवळ ‘मनुस्मृती’ या शब्दाभोवती राजकीय आणि सामाजिक चर्चा घडवून आणण्यापेक्षा, आपल्या देशाचे संविधान काय सांगते, आपले अधिकार कोणते आहेत आणि त्या अधिकारांसाठी संघटितपणे कसे लढायचे, याची जाणीव निर्माण करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

बाबासाहेबांचे नाव घेणे सोपे आहे; पण बाबासाहेबांचा विचार प्रत्यक्ष जगणे, संविधान समजून घेणे आणि त्याच्या संरक्षणासाठी संघटितपणे काम करणे ही आजच्या पिढीची खरी जबाबदारी आहे.

मनुस्मृतीचा इतिहास समजून घ्यायलाच हवा; पण उज्ज्वल भविष्य घडवायचे असेल तर आपली दिशा अगदी स्पष्ट असली पाहिजे. मनुस्मृतीच्या निरर्थक चर्चेत अडकण्यापेक्षा संविधानाच्या विचाराला समाजाच्या केंद्रस्थानी आणणे, हाच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना अभिप्रेत असलेल्या खऱ्या सामाजिक परिवर्तनाचा मार्ग आहे, असा मौलिक संदेश ॲड. कविता मुल यांनी आपल्या लेखातून दिला आहे.