शिक्षणतज्ज्ञ ते आंदोलनाचे प्रतीक: सोनम वांगचूक यांना अटक, ‘राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्या’खाली गुन्हा!
‘थ्री इडियट्स’चे प्रेरणास्थान असलेल्या वांगचूक यांची ४.५ लाख नागरिकांसाठी ‘सहावी अनुसूची’ आणि राज्य दर्जा देण्याची मागणी.
लेह/पिंपरी, २८ सप्टेंबर २०२५, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:
लडाखमधील सुप्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ, नवसंशोधक आणि रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार विजेते सोनम वांगचूक हे सध्या त्यांच्या क्रांतिकारक शैक्षणिक कार्यापेक्षा लडाखमधील राजकीय भूमिकेमुळे आणि त्यांच्या अटकेमुळे राष्ट्रीय चर्चेत आले आहेत. ‘थ्री इडियट्स’ चित्रपटाचे प्रेरणास्रोत असलेले वांगचूक हे आता लडाखच्या स्थानिक नागरिकांच्या हक्कांसाठी आणि पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी लढणारे प्रमुख नेते बनले आहेत.
शैक्षणिक क्रांती ते पर्यावरणाची ढाल
सोनम वांगचूक यांचे कार्य शैक्षणिक आणि पर्यावरणीय क्षेत्रात अतुलनीय आहे.
- सेकमॉल (SECMOL): त्यांनी १९८८ मध्ये स्थापन केलेली ही संस्था शालेय परीक्षेत नापास झालेल्या विद्यार्थ्यांना पुन्हा शिक्षण देऊन, त्यांना व्यावहारिक कौशल्ये शिकवण्यासाठी ओळखली जाते.
- नवोन्मेष: त्यांनी ‘आईस स्तूप’ (Ice Stupa) यांसारख्या पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा विकास केला, ज्यामुळे लडाखच्या अतिथंड हवामानातील शेतीसाठी पाणी व्यवस्थापन सोपे झाले.
- एचआयएएल (HIAL): या संस्थेच्या माध्यमातून ते लडाखमध्ये नाविन्यपूर्ण आणि पर्यावरणास अनुकूल शिक्षण देत आहेत.
राजकीय मागण्या: लडाखच्या अस्तित्वाची लढाई
२०१९ मध्ये लडाखला केंद्रशासित प्रदेशाचा दर्जा मिळाल्यानंतर, येथील ४.५ लाख नागरिकांच्या मूळ संस्कृती आणि पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी वांगचूक यांनी लढा सुरू केला आहे. त्यांच्या आणि लेह ऍपेक्स बॉडी (LAB) तसेच कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्स (KDA) या संघटनांच्या प्रमुख मागण्या खालीलप्रमाणे आहेत:
- राज्य दर्जा: लडाखला केंद्रशासित प्रदेशाऐवजी पूर्ण राज्याचा दर्जा द्यावा.
- सहावी अनुसूची (Sixth Schedule): स्थानिक लोकांच्या भूमी, संस्कृती आणि नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण करण्यासाठी संविधानातील सहावी अनुसूची लागू करावी.
गंभीर वळण: NSA खाली अटक आणि तुरुंगवासाची शिक्षा
सोनम वांगचूक यांनी याच मागण्यांसाठी सप्टेंबर २०२५ मध्ये ३५ दिवसांचे उपोषण केले होते, जे २४ सप्टेंबर रोजी हिंसक आंदोलनामुळे मागे घेण्यात आले.
- अटक आणि NSA: २४ सप्टेंबर रोजी झालेल्या निदर्शनांमध्ये हिंसाचार झाल्यानंतर, २६ सप्टेंबर २०२५ रोजी वांगचूक यांना लेह पोलिसांनी राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांतर्गत (NSA) अटक केली.
- स्थलांतर: त्यांना लडाखमधून थेट राजस्थानमधील जोधपूर तुरुंगात हलवण्यात आले आहे.
- वाद: प्रशासनाने त्यांच्यावर हिंसाचार भडकावल्याचा आरोप केला आहे, तर LAB आणि स्थानिक नागरिक हे आरोप फेटाळत आहेत. एका प्रतिष्ठित शिक्षणतज्ज्ञाला NSA खाली अटक केल्यामुळे काँग्रेससह अनेक राजकीय पक्षांनी या कारवाईचा निषेध केला आहे.
सोनम वांगचूक यांच्या अटकेमुळे लडाखमध्ये तणावपूर्ण शांतता असली तरी, सहावी अनुसूची आणि राज्य दर्जा या मूलभूत मागण्यांवर सरकारने तातडीने लक्ष देण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
© २०२५ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.
