पिंपरी पालिकेचा अभिनव उपक्रम: बालवाड्यांमध्ये क्रांती, सहा हजार बालकांना लाभ!
आकर्षक वर्गखोल्या, खेळ-आधारित शिक्षणामुळे मुलांच्या मूलभूत शिक्षणात २० टक्क्यांहून अधिक प्रगती! पिंपरी-चिंचवड महापालिकेचा दूरदृष्टीचा प्रकल्प.
पिंपरी, २५ जुलै २०२५: पिंपरी-चिंचवड महापालिकेने बालकांच्या मूलभूत शिक्षणात क्रांती घडवण्यासाठी एक विशेष मोहीम हाती घेतली आहे. महापालिकेच्या सर्व २११ बालवाड्यांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणल्यामुळे, सहा हजारांहून अधिक बालकांना आता सुरक्षित, दर्जेदार, आकर्षक आणि शिकण्यासाठी अधिक अनुकूल वर्गखोल्या मिळाल्या आहेत. या अभिनव उपक्रमामुळे बालकांना खूपच फायदा होत असून, त्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेत लक्षणीय प्रगती दिसून येत आहे.
बाल्यावस्था शिक्षणाचे (ECCE) यश: ‘शिकताना आनंद’ हीच गुरुकिल्ली!
गेल्या तीन वर्षांपासून महापालिकेने बालवाडीतील बालकांसाठी ‘पूर्व बाल्यावस्था काळजी आणि शिक्षण’ (Early Childhood Care and Education – ECCE) या रणनीतीवर आधारित विशेष उपक्रम राबवला आहे. या उपक्रमामुळे बालकांची साक्षरता, अंकज्ञान आणि विविध कौशल्यांमध्ये २० ते २४ टक्क्यांनी वाढ झाल्याचे दिसून येत आहे. पूर्वीच्या साध्या वर्गखोल्या आता खेळ-आधारित शिक्षण, कथाकथन आणि प्रत्यक्ष अनुभव देणाऱ्या चैतन्यशील वातावरणासह बाल-केंद्रित ज्ञानकेंद्रांमध्ये रूपांतरित झाल्या आहेत. आयुक्त तथा प्रशासक शेखर सिंह यांच्या मते, “बालपण हा प्रत्येक व्यक्तीच्या विकासातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. प्रत्येक मुलाला शिक्षणाची एक भक्कम आनंदी सुरुवात व्हावी, हेच आमचे ध्येय आहे. आमच्या बालवाड्यांमध्ये गुंतवणूक करून, शिक्षकांना अद्ययावत प्रशिक्षण देऊन, पालकांना या प्रक्रियेत सक्रियपणे सहभागी करून घेऊन आणि खेळ-आधारित शिक्षणाचा स्वीकार करून, आम्ही अधिक समावेशक आणि सुशिक्षित पिंपरी चिंचवडचा भक्कम पाया रचत आहोत.”
शिक्षक-विद्यार्थी-पालक संबंधांचे सकारात्मक परिणाम
बालवाड्यांमध्ये ही सुधारणा घडवून आणण्यासाठी शिक्षक, पर्यवेक्षक आणि शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी मोलाचे योगदान दिले आहे. अभ्यासक्रमाची पुनर्रचना करण्यात आली असून, नियमित मासिक प्रशिक्षण, विशेष शिक्षण साहित्य आणि शिक्षक-विद्यार्थी-पालक यांच्यातील सकारात्मक संबंधांमुळे शैक्षणिक गुणवत्तेत वाढ होण्यास मदत झाली आहे. सध्या, १६ मास्टर ट्रेनर्स आणि ९ पर्यवेक्षक सर्व बालवाड्यांमध्ये या धोरणाच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी योगदान देत आहेत.
अतिरिक्त आयुक्त प्रदीप जांभळे पाटील यांनी यावर भाष्य करताना म्हटले आहे की, “जेव्हा पालक व शिक्षण मुलांच्या हितासाठी एकत्र येतात, तेव्हा मुलांची शैक्षणिक गुणवत्ता वाढते. आम्ही महापालिका म्हणून मुलांच्या विकासासाठी त्यांच्या प्रत्येक टप्प्यावर गुणात्मक वाढीसाठी प्रयत्नशील आहोत. यामध्ये पोषण, थेट लाभ हस्तांतरणद्वारे शालेय साहित्य, मुलाच्या दैनंदिन शिक्षणातील सक्रिय सहभाग यासाठी आम्ही सदैव कटिबद्ध असून, विद्यार्थ्यांची गुणात्मक वाढ हेच आमचे महत्त्वाचे ध्येय आहे.”
सुरक्षित आणि पोषक वातावरण: ‘आदर्श बालवाडी’कडे वाटचाल
महापालिकांच्या सर्वच बालवाड्यांमध्ये राबविलेल्या या धोरणामुळे लक्षणीय बदल झाले आहेत. आता बालवाडीतील मुले खेळाद्वारे इंग्रजी आणि विज्ञानाचे धडे गिरवत आहेत. डॉक्टर आणि पोलीस अधिकारी मुलांशी संवाद साधत असून, मुले खेळणी, ब्लॉक्स व सर्जनशील खेळांद्वारे कौशल्ये विकसित करत आहेत. राष्ट्रीय शिक्षण धोरणामध्ये उल्लेख केल्याप्रमाणे सामाजिक-भावनिक शिक्षण आणि सुरक्षित स्पर्शाचे प्रशिक्षण दिल्यामुळे मुलांना सुरक्षित आणि पोषक वातावरण मिळत आहे.
सहाय्यक समन्वयिका, पूर्व प्राथमिक विभाग, यमुना खंडागळे यांच्या म्हणण्यानुसार, “प्रत्येक महिन्याला होणाऱ्या क्लस्टरमुळे अभ्यासक्रमात व शिकविण्याच्या पद्धतीमध्ये एकसूत्रता दिसून येत आहे. शिक्षिका प्रत्येक महिन्याची थीम लक्षात घेऊन दररोज वर्गाचे नियोजन करताना दिसत आहेत, व प्रत्येक बालकापर्यंत गुणवत्तापूर्ण शिक्षण पोहोचवत आहेत.” दापोडी मुली प्राथमिक शाळा ३१ च्या पालक सोनाली पाटोळे यांनीही समाधान व्यक्त करत म्हटले आहे की, “आमची प्रत्येक महिन्यात बालकांशी निगडित विषयावर पालकसभा बालवाडी शिक्षिकांकडून घेतली जाते, ज्याचा फायदा आम्हाला व आमच्या बालकांना होतो. आम्हाला आमची बालके पालिकेच्या शाळेत सुरक्षित वाटतात. प्रत्येक गोष्टीत आम्ही सहभागी होतो.”
मुख्य वैशिष्ट्ये आणि भविष्यातील योजना:
- २११ महापालिका बालवाड्यांमध्ये यशस्वी परिवर्तन
- सहा हजारांपेक्षा जास्त बालकांना लाभ
- पायाभूत कौशल्यांमध्ये २०-२४ टक्के सुधारणा
- खेळ-आधारित, कौशल्य-केंद्रित अभ्यासक्रमाचा स्वीकार
- पालक भागीदारी आणि थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) चे यशस्वी एकत्रीकरण
- वास्तविक जगाच्या अनुभवांसह आणि भावनिक सुरक्षिततेने समृद्ध वर्ग शिक्षण
शिक्षण विभागाने बालवाडींच्या विद्यार्थ्यांसाठी राज्य आराखड्यानुसार विशेष हस्तपुस्तिका तयार केली असून, त्याची राज्य शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषदेने दखल घेतली आहे. याव्यतिरिक्त, महापालिका चालू शैक्षणिक वर्षापासून २० बालवाड्या ‘सीएसआर’ फंडातून आणि २० बालवाड्या महापालिकेच्या पुढाकारातून ‘आदर्श बालवाडी’ निर्माण करण्यासाठी विविध उपक्रम हाती घेणार आहे. यामध्ये विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी पोषक वातावरण तयार करण्यासाठी विविध शैक्षणिक साहित्याचे वाटप करण्यात येणार आहे. त्याचबरोबर, पर्यवेक्षक, मुख्य समन्वयक यांच्याकडून कामकाजाचे परीक्षण करून बालवाडीमधील एका शिक्षकास आदर्श शिक्षक पुरस्कार देण्यात येणार आहे. विशेष मुलांची ओळख निर्माण करण्यासाठीही पालिकेकडून पुढाकार घेतला जात आहे, जेणेकरून त्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मिळावे आणि त्यांच्यात आत्मविश्वास निर्माण होईल.
© २०२५ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.
