आत्मसन्मानाचा लढा! मराठवाड्यातील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त कुटुंबांतील विधवांची संघर्षातून भरारी; कौटुंबिक जाच आणि कर्जाचा डोंगर पार करत मिळवले हक्क

बीड/पिंपरी प्रतिनिधी बालाजी नवले, १० मार्च २०२६ | मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

बीड/पिंपरी : महाराष्ट्रातील मराठवाडा, विशेषतः बीड सारख्या दुष्काळग्रस्त जिल्ह्यात जिथे शेतकरी आत्महत्यांची संख्या मोठी आहे, तिथल्या महिलांसाठी आयुष्य म्हणजे केवळ कर्ज, उपेक्षा आणि परावलंबित्व असे समीकरण बनले होते. मात्र, आता याच मातीतील काही महिलांनी या संकटावर मात करत आपल्या अस्तित्वाचा आणि स्वावलंबनाचा लढा सुरू केला आहे. आपल्या पतीच्या मृत्यूनंतर केवळ अश्रू ढाळत न बसता, त्यांनी जमिनीचे हक्क मिळवण्यापासून ते मुलांच्या शिक्षणापर्यंत प्रत्येक आघाड्यावर संघर्ष करून स्वतःची ओळख निर्माण केली आहे.

शहरी मानकांनुसार या महिलांचे विजय कदाचित लहान वाटू शकतील, परंतु ग्रामीण भागातील सामाजिक परिस्थिती पाहता ते अत्यंत मोलाचे आहेत:

• जमिनीचे हस्तांतरण: वर्षानुवर्षे सासरच्या मंडळींचा विरोध पत्करून वडिलोपार्जित जमीन स्वतःच्या नावावर करण्यात काही महिलांना यश आले आहे.

• शिक्षणासाठी स्थलांतर: आपल्या मुलींना चांगले शिक्षण मिळावे, यासाठी या महिलांनी खेड्यातून शहरात स्थलांतर करण्याचा धाडसी निर्णय घेतला आहे.

• स्वतःचे शिक्षण: अनेक महिलांनी लग्नानंतर सुटलेले शिक्षण पुन्हा सुरू केले असून, त्या पदवीपर्यंत पोहोचल्या आहेत.

• संघटन: मजुरांची पुरवठा साखळी तयार करणे किंवा इतर महिलांना कागदपत्रे मिळवून देण्यासाठी मदत केंद्र बनण्याचे काम या महिला करत आहेत.

बीड जिल्ह्यातील ३५ वर्षीय ज्योती औसरमल यांची कथा प्रेरणादायी आहे. २०१८ मध्ये त्यांच्या अल्पभूधारक पतीची कर्जामुळे आत्महत्या झाली. तीन मुले आणि सासू-सासऱ्यांची जबाबदारी अचानक त्यांच्यावर आली. कुटुंबाचा आणि गावाचा विरोध असूनही, ज्योती यांनी घराबाहेर पडून काम करण्याचा निर्णय घेतला. आज त्या एका १BHK घरात राहतात आणि आपल्या मुलांचे भवितव्य घडवत आहेत. “शिक्षण तुम्हाला खायला घालते, जुन्या रुढी-परंपरा नाही,” असे त्यांचे स्पष्ट मत आहे.

मराठवाड्यात गेल्या १० महिन्यांत सुमारे १४९ पात्र शेतकरी आत्महत्यांची नोंद झाली असून, यामध्ये बीड जिल्ह्याचा आकडा सर्वाधिक आहे. अशा परिस्थितीत पती गमावलेल्या महिलांना केवळ आर्थिकच नाही, तर सामाजिक पातळीवरही ‘पितृसत्ताक’ पद्धतीशी लढावा लागत आहे. पतीच्या मृत्यूनंतर स्त्रियांनी स्वतंत्रपणे जगणे हा एक मोठा बंड मानला जातो, तरीही या महिला तो करून दाखवत आहेत.

या महिलांनी सुरू केलेली ही चळवळ केवळ त्यांच्या कुटुंबापुरती मर्यादित नसून, संपूर्ण ग्रामीण महाराष्ट्रातील शोषित महिलांसाठी आशेचा एक नवा किरण ठरत आहे.

© २०२६ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव।