पिंपरी : मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीमध्ये आपल्या पहाडी आवाजाने, करारी बाण्याने आणि अफाट अभिनय कौशल्याने दशकानुदशके प्रेक्षकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे दिग्गज वरिष्ठ अभिनेते पद्मश्री नाना पाटेकर (विश्वनाथ पाटेकर) यांचे गुरुवारी (८ ऑक्टोबर २०२६) पहाटे गोव्यातील डोना पौला येथील निवासस्थानी हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने (Cardiac Arrest) दुःखद निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनाची बातमी समजताच भारतीय कलाविश्वात, राजकीय वर्तुळात आणि संपूर्ण देशात मोठी शोककळा पसरली असून एका वास्तववादी आणि संवेदनशीलता जपणार्‍या युगाचा अंत झाल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

नाना पाटेकर हे केवळ एक अभिनेते नव्हते, तर अभिनय क्षेत्रातील एक चालती-बोलती संस्था होते. संवादाची वेगळी शैली, अभिनयातील उत्कटता, डोळ्यांतील तीव्र भाव आणि पात्रात पूर्णपणे शिरण्याची हातोटी यामुळे त्यांनी कोट्यवधी रसिकांच्या हृदयावर स्थान मिळवले.  ‘परिंदा‘ (ज्यासाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला), ‘प्रहार’ (ज्यासाठी त्यांनी भारतीय भूदलाचे प्रत्यक्ष सैनिकी प्रशिक्षण घेतले होते), ‘क्रांतीवीर’, ‘तिरंगा’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘वजूद’, ‘अपहरण’, ‘गुलाम-ए-मुस्तफा’, ‘वेलकम’ आणि अलीकडच्या काळातील ‘नटसम्राट‘ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात अजरामर ठरल्या आहेत. ‘नटसम्राट’ चित्रपटातील ‘गणगोत’ आणि त्यांचा शेवटचा स्वगत (Monologue) मराठी प्रेक्षकांच्या कायम स्मरणात राहील.  केवळ अभिनयच नव्हे, तर ‘प्रहार’ चित्रपटाच्या माध्यमातून त्यांनी दिग्दर्शनातही आपली वेगळी चुणूक दाखवली. सर्वसामान्य माणसाच्या व्यथा, भ्रष्टाचार आणि अन्यायाविरुद्धचा संताप त्यांच्या पात्रांमधून हुबेहूब जिवंत होत असे.

पडद्यावर जितके ते परखड आणि आक्रमक दिसले, तितकेच ते खऱ्या आयुष्यात संवेदनशील, दयाळू आणि समाजोन्मुख होते. प्रसिद्धीच्या लखलखाटापासून दूर राहत त्यांनी समाजातील वंचित घटकांसाठी भरीव योगदान दिले. महाराष्ट्रात जेव्हा दुष्काळामुळे शेतकरी हवालदिल झाले होते, तेव्हा नाना पाटेकर यांनी ज्येष्ठ अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्या सोबतीने ‘नाम फाउंडेशन’ (Naam Foundation) ची स्थापना केली. याद्वारे दुष्काळग्रस्त भागांत जलसंधारणाची कामे, नद्यांचे पुनरुज्जीवन आणि हजारो आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक व पुनर्वसनाची मदत पुरवून त्यांना नव्याने जगण्याची उमेद दिली. भारतीय लष्कर आणि जवानांविषयी त्यांच्या मनात नितांत आदर होता. ‘प्रहार’ चित्रपटाच्या वेळेपासून त्यांनी सैनिकांसोबत जवळून वेळ घालवला होता. खऱ्या आयुष्यातही शहीद जवानांच्या कुटुंबांना आर्थिक मदत करणे असो वा सीमेवर जाऊन जवानांचे मनोबल वाढवणे, त्यांनी नेहमीच देशप्रेमाची आदर्श आचारसंहिता उभी केली. कोट्यवधींचे चाहते आणि अफाट लोकप्रियता मिळूनही नानांनी नेहमीच साधेपणाचे जीवन जगणे पसंत केले. गोव्यातील निसर्गरम्य वातावरणात आणि शेतात वेळ घालवणे त्यांना विशेष प्रिय होते.

पद्मश्री नाना पाटेकर यांच्या अकस्मात जाण्याने मराठी रंगभूमी, बॉलिवूड आणि संपूर्ण भारतीय चित्रपटसृष्टीचे कधीही भरून न निघणारे नुकसान झाले आहे. एक दमदार अभिनेता, परखड विचारवंत आणि संकटसमयी धावून जाणारा खऱ्या अर्थाने ‘रिअल हिरो’ आज आपल्यातून निघून गेला आहे. त्यांच्या निधनाबद्दल राष्ट्रपती, पंतप्रधान, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री यांच्यासह राजकीय, सामाजिक, नाट्य व चित्रपट क्षेत्रातील मान्यवरांनी तीव्र दुःख व्यक्त करत भावपूर्ण श्रद्धांजली वाहिली आहे.