नॉक्टुरिया: रात्री वारंवार लघवी होणे हे मूत्राशयाचे नव्हे, हृदयाच्या विफलतेचे लक्षण!

डॉ. बन्सल यांचा महत्त्वाचा खुलासा; वृद्ध व्यक्तींनी रात्री पाणी न पिणे हे हृदयविकाराचा झटका किंवा स्ट्रोकचे कारण बनू शकते, वेळीच सावध व्हा! (मॅक्स मंथन डेली न्यूज, शिवपुरी)

शिवपुरी, ७ जून २०२५: अनेक प्रौढ आणि वृद्ध व्यक्तींना रात्री वारंवार लघवीला उठावे लागते, ज्याला ‘नॉक्टुरिया’ असे म्हणतात. सामान्यतः लोक याला मूत्राशयाची समस्या मानतात, परंतु शिवपुरीचे प्रसिद्ध डॉक्टर डॉ. बन्सल यांनी यावर एक महत्त्वपूर्ण खुलासा केला आहे. त्यांच्या मते, नॉक्टुरिया हे खरेतर हृदय आणि मेंदूच्या रक्तप्रवाहात अडथळा येण्याचे लक्षण आहे आणि मूत्राशयाच्या बिघडलेल्या कार्याची समस्या नाही. हा लेख विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असून, वाचायला चुकवू नका आणि ज्यांना याची गरज असेल त्यांना नक्की पाठवा.

नॉक्टुरिया आणि हृदयाचा संबंध: एक वैज्ञानिक दृष्टिकोन

डॉ. बन्सल स्पष्ट करतात की, वयानुसार वृद्धांमध्ये हृदयाचे कार्य काही प्रमाणात कमी होते. जेव्हा हृदय शरीराच्या खालच्या भागातून रक्त प्रभावीपणे शोषण्यास सक्षम नसते, तेव्हा ही समस्या उद्भवते.

• दिवसाची स्थिती: दिवसा जेव्हा आपण उभे असतो, तेव्हा रक्ताचा प्रवाह अधिक खालच्या दिशेने होतो. हृदय कमकुवत असल्यास, हृदयातील रक्ताचे प्रमाण अपुरे पडते आणि शरीराच्या खालच्या भागावर दाब वाढतो. म्हणूनच प्रौढ आणि वृद्ध व्यक्तींना दिवसा अनेकदा शरीराच्या खालच्या भागात (उदा. पायांना) सूज येते.
• रात्रीची स्थिती: जेव्हा हे लोक रात्री झोपतात, तेव्हा शरीराच्या खालच्या भागाला दाबातून आराम मिळतो आणि त्यामुळे ऊतींमध्ये (tissues) भरपूर पाणी साठते. हे पाणी पुन्हा रक्तात येते. रक्तात जास्त पाणी असल्यास, मूत्रपिंडांना (kidneys) पाणी वेगळे करण्यासाठी आणि मूत्राशयातून (bladder) बाहेर ढकलण्यासाठी अधिक मेहनत करावी लागते. हेच नॉक्टुरियाच्या मुख्य कारणांपैकी एक आहे.

साधारणतः झोपायला आडवे झाल्यावर आणि पहिल्यांदा लघवीला जाण्यासाठी तीन ते चार तास लागतात. त्यानंतर जेव्हा रक्तातील पाण्याचे प्रमाण पुन्हा वाढू लागते, तेव्हा तीन तासांनंतर पुन्हा लघवीला जावे लागते.

हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका

आता प्रश्न असा पडतो की, नॉक्टुरियामुळे ब्रेन स्ट्रोक (Brain Stroke) किंवा हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack) येण्याचा धोका का वाढतो? डॉ. बन्सल याचे उत्तर देतात:

• दोन-तीन वेळा लघवी केल्यावर रक्तात फारच कमी पाणी शिल्लक राहते. श्वासोच्छ्वासामुळेही शरीरातील पाण्याची पातळी कमी होते.
• यामुळे रक्त घट्ट आणि चिकट होते. झोपेच्या वेळी हृदयाची गती नैसर्गिकरित्या मंदावते.
• घट्ट रक्त आणि संथ रक्तप्रवाहामुळे, शरीरातील अरुंद रक्तवाहिन्या (narrow blood vessels) सहज अवरोधित होतात.

याच कारणामुळे प्रौढ आणि वृद्ध व्यक्तींना नेहमी पहाटे ५ ते ६ च्या सुमारास हृदयविकाराचा झटका किंवा अर्धांगवायू (Paralysis) झाल्याचे आढळून येते. अनेकदा या अवस्थेत ते झोपेतच दगावतात, जी एक गंभीर आणि दुर्दैवी बाब आहे.

नॉक्टुरियाला कसे हाताळावे आणि प्रतिबंधात्मक उपाय

डॉ. बन्सल यावर काही महत्त्वाचे सल्ले देतात:

१. नॉक्टुरियाला घाबरू नका: ही मूत्राशयाची खराबी नसून, वृद्धत्वाची एक सामान्य समस्या आहे, हे समजून घ्या. २. पाण्याचे सेवन: झोपण्यापूर्वी कोमट पाणी प्यावे आणि रात्री लघवीला उठल्यानंतर पुन्हा पाणी प्यावे. ‘पाणी न प्याल्याने तुमचा जीव जाऊ शकतो’, यावर त्यांनी विशेष भर दिला. 3. व्यायाम: हृदयाची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी तुम्ही सामान्य वेळेत जास्त व्यायाम केला पाहिजे. मानवी शरीर हे यंत्र नसून, त्याचा जितका जास्त वापर केला जाईल, तितके ते मजबूत होईल. 4. निरोगी आहार: अस्वास्थ्यकर अन्न खाणे टाळावे, विशेषतः जास्त स्टार्च आणि तळलेले पदार्थ.

डॉ. बन्सल यांनी विनंती केली आहे की, हा लेख तुमच्या प्रौढ आणि वृद्ध मित्रांसोबत नक्की शेअर करा, कारण ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ही माहिती अत्यंत महत्त्वाची आहे. त्यांच्या या मनोरंजक आणि माहितीपूर्ण लेखामुळे नॉक्टुरियाबद्दलचे गैरसमज दूर होतील आणि अनेकांना आरोग्यदायी जीवन जगण्यास मदत मिळेल.

© 2025 मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.