नेपाळमध्ये पुन्हा राजकीय अस्थिरता; सद्यस्थिती आणि सखोल कारणमीमांसा

वारंवार सत्तापालट, राजकीय पक्षांमधील संघर्ष आणि चीन-भारत प्रभाव; नेपाळमधील सत्तासंघर्ष नेमका कशासाठी?

काठमांडू, १० सप्टेंबर २०२५, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

गेल्या अनेक वर्षांपासून नेपाळमधील राजकीय अस्थिरता हा एक चिंतेचा विषय बनला आहे. वारंवार होणारा सत्तापालट आणि कोसळणारी युती सरकारे यामुळे नेपाळच्या लोकशाही व्यवस्थेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. सत्तासंघर्षाच्या या खेळात विकासाचे मुद्दे मागे पडले असून, सामान्य नागरिकांमध्ये राजकीय नेतृत्वाबद्दल मोठ्या प्रमाणावर निराशा दिसून येत आहे. या राजकीय अस्थिरतेमागे काही तात्काळ, तर काही सखोल कारणे आहेत, ज्यांचा परिणाम देशाच्या भविष्यावर होत आहे.

सध्याची परिस्थिती काय?

सध्या नेपाळमध्ये एक नवीन राजकीय समीकरण तयार झाले आहे. पंतप्रधान पुष्प कमल दहल ‘प्रचंड’ यांच्या नेतृत्वाखालील सीपीएन-माओवादी केंद्र पक्ष (CPN-Maoist Centre) यांनी पूर्वीची नेपाळी काँग्रेससोबतची युती तोडून पुन्हा एकदा सीपीएन-युएमएल (CPN-UML) सोबत हातमिळवणी केली आहे. या अचानक झालेल्या सत्तापालटामुळे नेपाळच्या राजकारणात पुन्हा एकदा अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. गेल्या काही वर्षांपासून हेच प्रमुख पक्ष आपापल्या सोयीनुसार वेगवेगळ्या पक्षांशी आघाडी करून सरकार स्थापन करत आहेत, ज्यामुळे कोणतीही सरकार आपली मुदत पूर्ण करू शकत नाही.

राजकीय अस्थिरतेची प्रमुख कारणे

नेपाळमधील या सततच्या सत्तासंघर्षामागे अनेक जटिल कारणे आहेत.

• अस्पष्ट बहुमत: कोणत्याही एका राजकीय पक्षाला निवडणुकीत स्पष्ट बहुमत मिळत नाही, ही नेपाळच्या राजकारणाची सर्वात मोठी कमतरता आहे. यामुळे, सरकार स्थापन करण्यासाठी अनेक लहान-मोठ्या पक्षांना एकत्र यावे लागते, ज्यामुळे एक कमकुवत आणि अस्थिर आघाडी सरकार तयार होते.
• नेत्यांमधील वैयक्तिक स्पर्धा: ‘प्रचंड’, के.पी. शर्मा ओली, आणि शेर बहादूर देउबा यांसारख्या प्रमुख नेत्यांमधील वैयक्तिक महत्त्वाकांक्षा आणि कटुता ही सत्तासंघर्षाचे मुख्य कारण आहे. हे नेते देशाच्या विकासापेक्षा आपली सत्ता कशी टिकवता येईल, यावर अधिक लक्ष केंद्रित करतात.
• संविधानिक रचना: नेपाळच्या संविधानात सरकार पाडणे आणि नवीन सरकार स्थापन करणे तुलनेने सोपे आहे. अविश्वास प्रस्ताव आणि आघाडी बदलण्याची संधी नेहमीच उपलब्ध असल्याने, राजकीय पक्ष आपल्या सोयीनुसार वारंवार सरकार पाडत आहेत.
• परदेशी प्रभाव: नेपाळच्या भू-राजकीय स्थितीमुळे भारत आणि चीन या दोन्ही देशांचा नेपाळच्या राजकारणावर प्रभाव असतो. वेगवेगळ्या राजकीय पक्षांना या दोन्ही देशांकडून पाठिंबा मिळत असल्याने त्यांच्यातील स्पर्धा अधिक वाढते, ज्यामुळे देशांतर्गत राजकारण अस्थिर होते.

भविष्यातील आव्हाने

नेपाळमधील या सततच्या सत्तासंघर्षामुळे देशाचा आर्थिक विकास थांबला आहे. पायाभूत सुविधांचे प्रकल्प आणि सामाजिक विकास योजनांना गती मिळत नाही. यामुळे, सामान्य नागरिकांना अनेक समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे. जोपर्यंत नेपाळमधील राजकीय नेते वैयक्तिक स्वार्थ बाजूला ठेवून देशाच्या हिताचा विचार करत नाहीत, तोपर्यंत राजकीय अस्थिरतेचे हे दुष्टचक्र थांबणे कठीण आहे.

© 2025 मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.