‘महापुरुषांना जातीच्या चौकटीत बंदिस्त करू नका’: डॉ. श्रीपाल सबनीसांचे परखड मत, पुण्यात विचारांचे मंथन!

महापुरुषांची जात-धर्म वाटणी हे सांस्कृतिक पापच! एकतेचा संदेश आणि विचार प्रसाराची गरज

टिळक ते अण्णाभाऊ साठे: समता आणि स्वातंत्र्याच्या पुजाऱ्यांचे विचार आजच्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे काळाची गरज

पुणे, (दि. २८ जुलै २०२५): आपल्या महाराष्ट्राच्या भूमीत अनेक महान विभूतींनी जन्म घेतला आणि आपल्या कार्यामुळे त्यांनी समाजाला नवी दिशा दिली. लोकमान्य टिळक (Lokmanya Tilak), गोपाळ गणेश आगरकर (Gopal Ganesh Agarkar), महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे (Maharshi Vitthal Ramji Shinde) आणि लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे (Lokshahir Anna Bhau Sathe) ही अशीच काही नावे, ज्यांनी स्वातंत्र्य, समता आणि सामाजिक न्यायासाठी आपले जीवन वेचले. मात्र, दुर्दैवाने आजही काही घटकांकडून या महापुरुषांना ‘अभिजन’ आणि ‘बहुजन’ अशा चौकटीत बसवून त्यांची वाटणी करण्याचा प्रयत्न केला जातो. साहित्यिक डॉ. श्रीपाल सबनीस (Dr. Shripal Sabnis) यांनी नुकत्याच पुण्यात झालेल्या एका परिषदेत या प्रवृत्तीवर तीव्र शब्दांत ताशेरे ओढले, “महापुरुषांची अशी वाटणी करणे हे सांस्कृतिक पाप आहे!”

महापुरुष: जातीच्या जाणव्यात बंदिस्त नसावेत!

डॉ. सबनीस यांच्या या विधानाने एका महत्त्वाच्या मुद्द्यावर प्रकाश टाकला आहे. महापुरुषांना कोणत्याही विशिष्ट जात, धर्म किंवा देशाच्या सीमेत बंदिस्त करता येत नाही. त्यांचे विचार हे सकल मानवजातीच्या कल्याणासाठी असतात आणि ते संपूर्ण विश्वाला समर्पित असतात. त्यांच्या सामर्थ्याची बेरीज करणे म्हणजेच विश्वाचे कल्याण साधणे होय. त्यामुळे, या महान व्यक्तिमत्त्वांचे थोर कार्य आणि विचार आजच्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे ही काळाची गरज आहे.

विचारांचे मंथन: स्वातंत्र्य, समता आणि सामाजिक सुधारणा

मातंग साहित्य परिषद, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाचे संज्ञापन व वृत्तपत्र विभाग आणि अण्णा भाऊ साठे अध्यासन यांच्या वतीने आयोजित या परिषदेत अनेक मान्यवरांनी आपले विचार मांडले.

• पद्मश्री गिरीश प्रभुणे (Padmashri Girish Prabhune) यांनी लोकमान्य टिळकांच्या कार्याचे स्मरण करून दिले. ब्रिटिश राजवटीविरोधात सर्व भारतीयांना एकत्र आणून त्यांनी स्वातंत्र्यलढा देश पातळीवर नेला. स्वदेशी, स्वधर्म आणि राष्ट्रीय शिक्षणावर त्यांनी भर दिला. तुरुंगवास भोगूनही त्यांनी अग्रलेखांमधून समाजात जागृती केली. प्रभुणे यांनी जोर दिला की, “आपल्याला महापुरुषांचे विचार आजच्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे काम करायचे आहे.”
• विद्यापीठाचे प्र-कुलगुरू डॉ. पराग काळकर (Dr. Parag Kalkar) यांनी विद्यापीठाची भूमिका केवळ शिक्षण देण्यापुरती मर्यादित नसून, सामाजिक सुधारणेचे काम करणेही महत्त्वाचे असल्याचे सांगितले. प्रत्येक महापुरुषाने आपल्याला विधायक विचार दिला आहे, तो समाजापर्यंत पोहोचवणे हे आपले कर्तव्य आहे.
• डॉ. संजय तांबट (Dr. Sanjay Tambat) यांनी आगरकरांच्या बुद्धीप्रामाण्यवादी विचारांवर भर दिला. स्वातंत्र्य, समता आणि आर्थिक प्रश्नांवर त्यांनी कसे लक्ष केंद्रित केले, यावर त्यांनी प्रकाश टाकला.
• अण्णा धगाटे (Anna Dhagate) यांनी महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या अस्पृश्यता निवारणाच्या कार्याची माहिती दिली. त्यांनी माणसे जोडण्याचे काम केले, ‘डिप्रेस्ड क्लासेस मिशनरी’ची स्थापना केली, विद्यार्थी शिक्षणाची चळवळ सुरू केली आणि पुणे येथे अहिल्याश्रम नाना पेठेत विद्यालय सुरू केले. स्त्री शिक्षणाचा प्रसार करून त्यांना आधार देण्यासाठी व्यवसाय आणि वस्तीगृहे सुरू केली.
• सामाजिक कार्यकर्ते संदिपान झोंबाडे (Sandipan Zombade) यांनी लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे यांच्या योगदानाला उजाळा दिला. श्रीपाद अमृत डांगे यांच्यामुळे ते लोकचळवळीत आले. लोकांचे प्रश्न, वेदना मांडून ते लोकशाहीर झाले. त्यांच्या साहित्यातून मांडलेले प्रश्न, वेदना आणि समस्या प्रत्येकाला आपल्या वाटल्या, त्यामुळे ते लोकांचे नेते बनले. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीत आणि मराठीसाठी अण्णा भाऊंचे योगदान फार मोठे आहे, ते विसरून चालणार नाही, असे झोंबाडे म्हणाले.
• डॉ. धनंजय भिसे (Dr. Dhananjay Bhise) यांनी कार्यक्रमाची संकल्पना मांडताना सांगितले की, सर्व महापुरुषांच्या विचारात लोककल्याणाची भूमिका आहे आणि त्यांचे विचार भारताला विश्वगुरू बनवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतील.

यावेळी साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे प्रभावशाली व्यक्तिमत्व पुरस्काराने अनेक मान्यवरांना सन्मानित करण्यात आले, ज्यात डॉ. आगतराव अवघडे, उत्तम दंडीमे, युवराज कलवले, मुरलीधर झोंबाडे, एडवोकेट राणी सोनवणे, सुनिल लांडगे, कमलाकर वढेलकर, डॉ. यशवंत इंगळे, मानसी चिटणीस, डॉक्टर विजय रोडे, राजाराम अस्वरे, सुरेश कंक, डॉ. अशोक मोरे, सागर काकडे, गणेश आवटे, ज्योती भिसे, संजय श्रीधर कांबळे, अरविंद भोसले, भारत टिळेकर, शंकर मानवतकर, गणेश भिसे, डॉ. किरण जाधव, डॉ. बुद्धाजी गाडेकर यांचा समावेश होता.

एकंदरीत, ही परिषद केवळ महापुरुषांच्या विचारांचे स्मरण करणारी नव्हती, तर त्यांच्या विचारांना जाती-धर्माच्या पलीकडे जाऊन एकसंधपणे समाजात रुजविण्याची आणि नव्या पिढीला प्रेरणा देण्याची गरज अधोरेखित करणारी होती.

© २०२५ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.