‘श्रमिकांचा सन्मान’ हेच लंडनचे वैशिष्ट्य!

एका संघर्षमय जीवनाचे चित्रण; ज्येष्ठ पत्रकार संजय आवटे यांच्या लेखणीतून ‘डेटलाइन लंडन’

२९ ऑगस्ट २०२५, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

पिंपरी – ‘श्रमाची प्रतिष्ठा’ हा केवळ सुविचार नसून, ती एक जीवनशैली आहे, याचा प्रत्यय ज्येष्ठ पत्रकार संजय आवटे यांना लंडनमध्ये आला. त्यांनी आपल्या ‘डेटलाइन लंडन’ या लेखमालेत लंडनमध्ये स्थायिक झालेल्या एका सामान्य कुटुंबाच्या संघर्षमय प्रवासातून तेथील सामाजिक आणि व्यावसायिक वातावरणाचे प्रभावी चित्रण केले आहे. एका जिद्दी तरुणाच्या प्रवासाची ही सत्यकथा केवळ प्रेरणादायी नाही, तर ती श्रम आणि श्रमिकांच्या सन्मानाबद्दलही खूप काही सांगून जाते.

‘दिवेगव्हाण ते लंडन’ – एका स्वप्नांचा प्रवास

सोलापूर जिल्ह्यातील दिवेगव्हाण या छोट्या गावातील जालिंदर खाटमोडे नावाच्या तरुणाने पुण्याला जाऊन इंजिनियरिंग पूर्ण केले आणि आता तो लंडनमध्ये एका चांगल्या पदावर काम करत आहे. त्याची ही संघर्षगाथा संजय आवटे यांनी अत्यंत प्रभावीपणे मांडली आहे. ज्या मुलाची जन्मतारीखही नोंदवून ठेवली नाही, ज्याने लहानपणी शेतात काम केले, ट्रॅक्टर चालवला, तो आज लंडनमध्ये उत्तम आयुष्य जगत आहे. हे केवळ त्याच्या स्वप्नांमुळे शक्य झाले.

हा प्रवास केवळ जालिंदरचा नाही, तर त्याच्यासारख्या अनेक स्वप्न पाहणाऱ्या तरुणांचा आहे. लंडनमध्ये असताना आवटे यांना जालिंदरच्या आयुष्यात आलेल्या अडचणी आणि त्याने त्यावर मात केलेली पद्धत ऐकून थक्क झाले. एका साधारण मुलाने शिक्षण, जिद्द आणि परिश्रमाच्या बळावर परदेशात आपले स्थान कसे निर्माण केले, हे यात दिसून येते.

श्रम आणि श्रमिकांचा सन्मान

लंडनमध्ये कामाला आणि काम करणाऱ्या माणसाला मिळणारा सन्मान आवटे यांनी विशेषतः अधोरेखित केला आहे. ते म्हणतात, “इथे कोणत्याही कामाला कमी मानले जात नाही.” त्यांनी सोनिया गांधी यांच्या उदाहरणावरून स्पष्ट केले की, युरोपमध्ये विद्यार्थीही आपला खर्च भागवण्यासाठी छोटी-मोठी कामे करतात आणि त्याला प्रतिष्ठेची गोष्ट मानले जाते.

श्रमाला प्रतिष्ठा वगैरे आपण बोलत असतो अनेकदा. मात्र, श्रमाला आणि श्रमिकांना प्रतिष्ठा म्हणजे काय, ते समजते लंडनमध्ये. आपली मैत्रीण हॉटेलात वेटर म्हणून काम करतेय, हे कळल्यावर तिचा मित्र तिला काय म्हणतो? चिडवत नाही. तर, ‘माझ्यासाठीही काम बघ ना एखादे’, अशी विनंती तो करू शकतो. हा देश साहेबांचा, पण इथे ‘साहेब’, “सर’ वगैरे असले प्रकार नाहीत. कनिष्ठ सहकारीही त्याच्या बॉसला नावाने बोलतो आणि तोही त्याचा तेवढाच सन्मान करतो.

इथल्या श्रमिकांना हे शहर अधिक आवडतेय, असे माझ्या लक्षात आले. गॅरेजच्या मेकॅनिकला ‘मर्सिडीज’चा मालक मिठी तर मारतोच, पण तो मेकॅनिकही तेवढीच महागडी कार बाळगू शकतो. कामाला उत्तम मोबदला, कामाचे ठरलेले तास, व्यवस्थित सुट्ट्या, व्यक्ती म्हणून सन्मान, कुटुंबाची काळजी, मनोरंजनाची सर्व साधने आणि सार्वजनिक सेवांमुळे सोपे झालेले आयुष्य! असे असेल तर कोणाला असे शहर आवडणार नाही?

अर्थात, हे आजचे नाही. औद्योगिक क्रांतीपासूनच रोजगाराच्या संधींची मुबलकता इथे निर्माण झाली. ट्रेड युनियन चळवळीचा इथेच जन्म झाला. कामगारांना हक्क, सुट्ट्या, सुरक्षितता, सन्मान मिळवून देण्यात लंडन तेव्हाच पुढे होते. विविध उद्योग, सेवा, बँकिंग, पर्यटन, कला-संस्कृती यामुळे सर्व प्रकारच्या श्रमिकांना लंडनमध्ये स्थान मिळते. बहुसांस्कृतिक वातावरण असल्यामुळे समानतेची भावना असते. शिवाय, सुविधा सर्व. स्वस्त आणि सोयीस्कर सार्वजनिक वाहतूक. आरोग्यसेवा. उद्याने. वाचनालये… बरेच काही. मन रमवण्यासाठी जागाही तशाच. कार्ल मार्क्स यांचे शहर आहे हे!
जगभरातल्या श्रमिकांना आवडावे, असे हे शहर मग का असणार नाही?

कल्याणकारी राज्याची भावना

अविनाश शिंदे यांच्या मुलीच्या गंभीर आजारावरील उपचाराचे उदाहरण देऊन त्यांनी ब्रिटिश सरकारच्या कल्याणकारी धोरणांचे कौतुक केले. कोणत्याही अर्जाशिवाय, स्वतःच्या खर्चाने उपचार, नोकरी सोडून देणाऱ्या अविनाशच्या पत्नीला नुकसान भरपाई म्हणून भत्ता आणि कुटुंबाची राहण्याची व्यवस्थाही सरकारने केली. “आपले नागरिक ही आपली जबाबदारी आहे,” हीच भूमिका सरकारने घेतली, हे त्यांनी सांगितले.

डॉ. अभिजित शिंदे यांनी त्यांच्या रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांबद्दल बोलताना सांगितले, “माझ्या कंपाउंडरलाही कमी पगार देऊन चालत नाही… कामाचा आणि प्रत्येक माणसाचा सन्मान करता यायला हवा.”

एकंदरीत, संजय आवटे यांच्या या लेखनातून लंडनसारख्या शहरात श्रमाला मिळणारी प्रतिष्ठा आणि प्रत्येक व्यक्तीचा होणारा सन्मान हा केवळ आर्थिक सुबत्तेमुळे नाही, तर येथील मूल्यांमुळे आहे, हे स्पष्ट होते.

फोटोत – डावीकडून अविनाश, डॉ. अभिजित आणि सन्मित्र परम घोडेस्वार)

© २०२५ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.