पुणे मनपाच्या ‘विश्वास २०२५’ वर ‘स्वच्छ’ कचरा वेचकांची ‘अविश्वास’ची भीती!

विमाननगरमध्ये यांत्रिकीकरण प्रणालीचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू; ४,००० ‘स्वच्छ’ कर्मचाऱ्यांचा रोजगार धोक्यात, ‘घरपोच’ सेवेवर प्रश्नचिन्ह.

पुणे, दि. २५ ऑक्टोबर २०२५, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

पुणे महानगरपालिकेने (PMC) शहराच्या कचरा संकलन आणि विलगीकरण प्रणालीत मोठे बदल घडवून आणण्यासाठी १ सप्टेंबर २०२५ रोजी ‘विश्वास २०२५’ या महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रमाचा पायलट प्रकल्प विमाननगर येथे सुरू केला. या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट संपूर्ण शहरात कचरा संकलन यंत्रणा यांत्रिकीकृत करणे आहे. मात्र, पीएमसीच्या या नव्या धोरणामुळे कचरा वेचकांच्या सुमारे ४,००० सदस्यांचे भविष्य अंधारात आले आहे.

पीएमसीने ‘विश्वास २०२५’ ची घोषणा ‘यशस्वी’ झाली असल्याचे सांगत, आता ही प्रणाली शहराच्या इतर भागांत विस्तारण्याची योजना आखली आहे. या प्रणालीअंतर्गत नागरिकांना स्वतःचा कचरा एका निश्चित वेळापत्रकानुसार आलेल्या पीएमसीच्या वाहनांमध्ये जमा करणे अनिवार्य आहे.

पीएमसीचे घनकचरा व्यवस्थापन विभागाचे उपआयुक्त संदीप कदम यांनी टाईम्स ऑफ इंडियाला सांगितले, “विमाननगरमध्ये अनेक दिवसांपासून कचरा पडून असल्याच्या तक्रारी होत्या, ज्यामुळे विमानतळाजवळ पक्ष्यांचा वावर आणि भटक्या जनावरांची समस्या वाढली होती. ‘विश्वास २०२५’ मुळे ही ठिकाणे आता स्वच्छ दिसत आहेत. ही एक नागरिक-केंद्रित, यांत्रिकीकृत आणि पारदर्शक प्रणाली असेल.”

गेल्या दोन दशकांपासून पुणे शहरात दारोदारी कचरा संकलन आणि वर्गीकरण करणारी SWaCH (Solid Waste Collection and Handling) ही सहकारी संस्था आणि तिच्या कर्मचाऱ्यांनी या नव्या बदलावर तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. SWaCH चे सदस्य, जे मुख्यतः आर्थिक आणि सामाजिकदृष्ट्या दुर्बळ आहेत, त्यांना आपली नोकरी गमावण्याची भीती आहे.

• उत्पन्नावर परिणाम: SWaCH च्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी लुबना अनंतकृष्णन यांनी पीएमसीने लेखी हमी दिली नसल्याचे सांगितले. सध्याच्या प्रणालीत कचरा वेचकांना थेट नागरिकांकडून शुल्क मिळते आणि ते किमान वेतनापेक्षा अधिक कमाई करतात. पीएमसीच्या नव्या मॉडेलमध्ये किमान वेतन, जास्त कामाचे तास (८ तास) आणि लवचिकतेचा अभाव असेल.
• उदाहरण: SWaCH सदस्य भिकाजी लोंढे यांनी नव्या प्रणालीत दोनच दिवस काम केले आणि सोडून दिले. त्यांनी सांगितले की, त्यांना रस्त्यावर कचरा गोळा करण्यास आणि गटार साफ करण्यास सांगितले जात होते. पूर्वी ते आणि त्यांच्या पत्नीसह महिन्याला सुमारे ३०,००० रुपये कमवत होते, पण पीएमसीमध्ये कर वजा जाता त्यांचे वेतन १७,५०० रुपये होईल.
• Sayara Shaikh (सायरा शेख) या १५ वर्षांपासून कचरा वेचण्याचे काम करत असून, त्या दिवसाला घरगुती कामेही करून चांगला रोजगार मिळवतात. नव्या प्रणालीमुळे त्यांची लवचिकता आणि उत्पन्न दोन्ही गमावण्याची भीती त्यांनी व्यक्त केली.
• SWaCH बोर्ड सदस्य राणी शिवशरण यांनी वयस्कर महिलांना ट्रक चालवण्याचे किंवा जड बादल्या उचलण्याचे प्रशिक्षण नसल्यामुळे नोकरी गमवावी लागेल, अशी भीती व्यक्त केली.

SWaCH चे आऊटरीच आणि कम्युनिकेशन लीड अमोघ भोंगळे म्हणाले की, “जेव्हा एखादी प्रणाली बदलते, तेव्हा ती वंचित घटकांचे जीवन सुधारणारी असावी, बिघडवणारी नाही.”

दुसरीकडे, पीएमसीचे आयुक्त नवल किशोर राम यांनी जुनी प्रणाली मूलभूत स्तरावर ‘प्राचीन’ (Primitive) असल्याचे सांगत, नवीन प्रणालीमुळे रस्त्यांवरील कचरा कमी होईल आणि नागरिकांवर विलगीकरणाची जबाबदारी येईल, असे मत व्यक्त केले.

विमाननगरमधील काही नागरिक, जसे की मिता बॅनर्जी आणि बिनोद पिल्लई, यांनी नव्या प्रणालीचे समर्थन केले आहे, तर बीना अर्जुनान यांनी ‘स्वच्छ’ कर्मचाऱ्यांच्या उपजीविकेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणे अनावश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले.

© २०२५ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.