अंधश्रद्धेच्या अंधारातून विवेकाच्या प्रकाशाकडे: वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची आज मोठी गरज

लेखक: प्रफुल्ल मंदा श्रीधर

अमरावती, प्रतिनिधी विलास सावळे, दिनांक: ५ एप्रिल २०२६, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

अमरावती: मानवी इतिहासाचा मागोवा घेतला तर अंधश्रद्धेची मुळे भीती, अज्ञान आणि असुरक्षिततेच्या भावनेत दडलेली दिसतात. आदिमानवाच्या काळातील निसर्गातील अनाकलनीय घटनांनी निर्माण केलेली भीती आज विज्ञानाच्या युगातही पूर्णपणे नष्ट झालेली नाही. उलट, ती नव्या रूपात समाजात वावरताना दिसत आहे.

जेव्हा विज्ञानाची साधने नव्हती, तेव्हा मानवाने अज्ञात शक्तींना शांत करण्यासाठी प्रार्थना आणि विधींचा आधार घेतला. एखाद्या योगायोगाला कारण-परिणामाचा संबंध जोडला गेला आणि त्यातूनच प्रथा-परंपरा जन्माला आल्या. आज तंत्रज्ञानाने क्रांती केली असली, तरी अनिश्चिततेच्या भीतीपोटी माणूस आजही भविष्य जाणून घेण्याच्या आणि खोटा दिलासा देणाऱ्या गोष्टींच्या मागे धावताना दिसतो.

माणसाच्या याच मानसिकतेचा फायदा घेऊन बुवाबाजी, तंत्र-मंत्र आणि फलज्योतिष यांसारख्या गोष्टी फोफावतात. ग्रह-तारे किंवा राशींवरून आयुष्य ठरते, या दाव्यांना कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. तरीही, या मोहात अडकून माणूस परावलंबी बनतो. मांजर आडवे जाणे किंवा ‘अशुभ’ दिवस मानण्यापासून सुरू होणारी ही मानसिकता पुढे आर्थिक, मानसिक आणि प्रसंगी अमानवी कृत्यांपर्यंत जाऊन पोहोचते, जे समाजासाठी अत्यंत घातक आहे.

भारतीय समाजात अंधविश्वासाला आव्हान देणारा विवेकाचा आवाज नेहमीच घुमत राहिला आहे.

• संत परंपरा: संत तुकाराम आणि संत जनाबाई यांनी कर्मकांडापेक्षा माणुसकी आणि सदाचाराचा मार्ग दाखवला.

• संत गाडगेबाबा: त्यांनी स्वच्छतेसोबतच भोंदूगिरीवर कठोर प्रहार केला आणि ‘देव माणसाच्या सेवेत आहे’ हा संदेश दिला.

• डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: त्यांनी समाजाला वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि तर्कशुद्ध विचारांची दिशा दिली. शिक्षण आणि विवेकाच्या जोरावरच मुक्त समाज उभा राहू शकतो, असे त्यांनी ठामपणे मांडले.

आज केवळ पदवी मिळाल्याने माणूस सुशिक्षित होत नाही, तर ‘विचार कसा करावा’ हे शिकणे महत्त्वाचे आहे. प्रश्न विचारण्याची सवय, पुराव्यांवर विश्वास ठेवण्याची वृत्ती आणि तर्कशुद्ध विचार करण्याची क्षमता विकसित होणे ही काळाची गरज आहे. अंधश्रद्धेमुळे होणारे शोषण थांबवण्यासाठी समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवणे अनिवार्य आहे.

जेव्हा माणूस विवेकाला मार्गदर्शक मानतो, तेव्हा अंधश्रद्धेची साखळी आपोआप तुटते. जीवनातील तथाकथित ‘चमत्कार’ हे प्रत्यक्षात अज्ञानामुळे निर्माण झालेले भास असतात, जे विवेकाच्या प्रकाशात टिकू शकत नाहीत. भीतीच्या अंधारातून बाहेर पडून विज्ञान आणि माणुसकीच्या प्रकाशाकडे वाटचाल करणे, हाच प्रगत समाजाचा खरा मार्ग आहे.

© २०२६ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.