मेंदूला ऊर्जा पुरवण्यासाठी एक ‘लपलेले’ नेटवर्क: महत्त्वाचा वैज्ञानिक शोध!

‘कॉन्नेक्सिन’ प्रोटीनमुळे मेंदूच्या नसा तातडीने उघडतात; न्यूरोव्हस्कुलर कपलिंग प्रक्रियेचा उलगडा

१७ ऑगस्ट २०२५, मॅक्स मंथन डेली न्यूज:

पिंपरी : मेंदूच्या कार्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऊर्जेचा पुरवठा नेमका कसा होतो, याबद्दल शास्त्रज्ञांनी एक नवीन आणि महत्त्वपूर्ण शोध लावला आहे. एका नवीन अभ्यासानुसार, मेंदूची कार्यक्षमता केवळ न्यूरॉन्सवर अवलंबून नसून, रक्तवाहिन्यांचे एक ‘लपलेले’ नेटवर्कही त्यासाठी तितकेच महत्त्वाचे आहे.

‘द हिंदू’ वृत्तपत्रातील एका बातमीनुसार, जेव्हा आपण एखादा ओळखीचा चेहरा पाहतो, तेव्हा हजारो न्यूरॉन्स एका क्षणात सक्रिय होतात. त्यांना लगेचच ऊर्जेची गरज असते, जी रक्तपुरवठ्यातून मिळते. ही ऊर्जा पोहोचवण्यासाठी मेंदूतील रक्तवाहिन्या वेगाने रुंद होतात. विशेष म्हणजे, केवळ स्थानिक रक्तवाहिन्याच नव्हे, तर दूरच्या रक्तवाहिन्याही या प्रक्रियेत तातडीने सहभागी होतात. या संपूर्ण प्रक्रियेला ‘न्यूरोव्हस्कुलर कपलिंग’ (Neurovascular Coupling) असे म्हणतात.

‘कॉन्नेक्सिन’ प्रोटीनचा महत्त्वाचा शोध

• रक्तपुरवठ्याची गती: शास्त्रज्ञांनी यापूर्वी असे निरीक्षण केले होते की संदेश लहान रक्तवाहिन्यांकडून मोठ्या रक्तवाहिन्यांकडे ‘वरच्या दिशेने’ प्रवास करतात. पण या संदेशांची गती मेंदूच्या अतिशय वेगवान कार्याशी जुळत नव्हती. यामागे काहीतरी दुसरेच कारण असावे, असा त्यांचा अंदाज होता.
• ‘कॉन्नेक्सिन’ प्रोटीनचे कार्य: या नव्या संशोधनात वैज्ञानिकांना असे आढळून आले आहे की, मेंदूतील रक्तवाहिन्यांमध्ये असलेले ‘कॉन्नेक्सिन’ (Connexin) नावाचे प्रोटीन या संदेशवहनाचे काम करते. हे प्रोटीन रक्तवाहिन्यांच्या पेशींमधील ‘गॅप जंक्शन्स’ (gap junctions) द्वारे संदेशांची देवाणघेवाण करते. यामुळे रक्तवाहिन्या अतिशय वेगाने रुंद होतात, ज्यामुळे मेंदूला आवश्यक ऊर्जा तात्काळ मिळते.

या शोधाने केवळ मानवी मेंदूच्या कार्याची गुंतागुंतच उलगडली नाही, तर भविष्यात अल्झायमर आणि इतर मज्जासंस्थेच्या विकारांवरील उपचारांसाठी नवीन मार्ग खुले होण्याची शक्यता आहे.

© 2025 मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.