मेळघाटात ‘अमृत आहार’ योजनेने फुंकरले आदिवासी महिलांच्या जीवनात चैतन्य; कुपोषणमुक्तीकडे दमदार पाऊल

अमरावती/मेळघाट प्रतिनिधी विलास सावळे, मॅक्स मंथन डेली न्यूज, १४ एप्रिल २०२६

अमरावती/मेळघाट: निसर्गसौंदर्याने नटलेल्या मेळघाटातील दुर्गम भौगोलिक परिस्थितीमुळे कुपोषण आणि माता-बाल आरोग्याचा प्रश्न नेहमीच कळीचा ठरला आहे. मात्र, जिल्हा परिषदेच्या महिला व बाल विकास विभागामार्फत राबविण्यात येत असलेल्या **‘भारतरत्न डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम अमृत आहार योजने’**मुळे आता येथील चित्र बदलताना दिसत आहे. या योजनेने मेळघाटातील हजारो माता आणि बालकांना आरोग्याचे सुरक्षा कवच प्रदान केले आहे.

राज्यात १ डिसेंबर २०१५ पासून सुरू झालेली ही योजना मेळघाटात दोन टप्प्यात राबविली जाते. पहिल्या टप्प्यात, आदिवासी क्षेत्रातील गर्भवती महिलांना त्यांच्या गर्भावस्थेच्या शेवटच्या सहा महिन्यांत आणि प्रसूतीनंतरच्या पहिल्या सहा महिन्यांपर्यंत एक वेळचा चौरस आहार दिला जातो.

• आहाराचे स्वरूप: वरण, भात, भाजी, पोळी यासोबतच अंडी आणि पौष्टिक लाडूंचा समावेश.

• लाभार्थी: मार्च २०२६ मध्ये धारणी आणि चिखलदरा तालुक्यातील ५,८१६ मातांनी याचा लाभ घेतला.

• परिणाम: महिलांमधील अ‍ॅनिमियाचे (रक्ताल्पता) प्रमाण कमी होण्यास मोठी मदत झाली असून यासाठी ६० लाख रुपयांहून अधिक खर्च करण्यात आला आहे.

योजनेचा दुसरा टप्पा ६ महिने ते ६ वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी आहे. बालपणातील कुपोषण हा शारीरिक आणि बौद्धिक वाढीतील अडथळा असल्याने त्यावर विशेष लक्ष दिले जात आहे.

• पूरक आहार: आठवड्यातून चार दिवस केळी आणि अंडी यांसारखा प्रथिनयुक्त आहार दिला जातो.

• व्याप्ती: मार्च महिन्यात मेळघाटातील एकूण २८,९८५ बालकांना हा आहार पोहोचविण्यात आला.

• प्रशासकीय बळ: मेळघाटातील ४६२ अंगणवाडी केंद्रांच्या माध्यमातून सुमारे ३६.३२ लाख रुपयांची तरतूद या पोषण आहारासाठी करण्यात आली होती.

या योजनेमुळे केवळ आहारच मिळत नाही, तर सामाजिक स्तरावरही मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत:

१. सुदृढ पिढी: मातांना सकस आहार मिळाल्याने जन्माला येणाऱ्या बाळांचे वजन सुदृढ राहत असून बालमृत्यूचे प्रमाण घटले आहे.

२. आरोग्य साक्षरता: अंगणवाडीशी संपर्क वाढल्यामुळे महिलांना लसीकरण, स्वच्छता आणि कुटुंब नियोजनाचे महत्त्व समजत आहे.

३. महिला नेतृत्व: स्थानिक आहार समित्यांमध्ये महिलांचा सहभाग वाढल्याने त्यांच्यात निर्णयक्षमता आणि नेतृत्वाचे गुण विकसित होत आहेत.

जिल्हा प्रशासन आणि महिला व बालकल्याण विभागाच्या समन्वयामुळे मेळघाटातील ही योजना कुपोषणाच्या अंधारातून आरोग्याच्या प्रकाशाकडे जाणारी वाटचाल ठरत आहे. भविष्यात हे आरोग्य मॉडेल संपूर्ण राज्यासाठी आदर्श ठरेल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.

© २०२६ मॅक्स मंथन डेली न्यूज. सर्व हक्क राखीव.